معرفی شهر

موقعيت جغرافيايي


نيم ور شهري تاريخي است که در جنوب شرقي استان مركزي  و بخش مرکزي شهرستان محلات قرار دارد. نيم‌ور در 250 کيلومتري جنوب تهران و 11 كيلو متري جنوب محلات و بر سر جاده مواسلاتي دليجان به محلات و در طول جغرافيايي 50° 34′ 18.12″   شرقي وعرض جغرافيايي 33° 53′ 4.92″    شمالي وارتفاع 1500متري از سطح دريا قرار دارد.

نيم ور در بخشي از خاك ايران كه به نام تيمره ،جبال ، عراق عجم و هم اكنون استان مركزي خوانده مي شود قرار گرفته است. در كتاب تاريخ سياسي اجتماعي خمين  نوشته محمد علي آيت مي خوانيم : « محل اصلی سنگ نگاره ها را می توان با تیمرۀ کهن و تاریخی منطبق دانست ،     منطقه ای که امروزه بخش شمالی استان اصفهان و بخش جنوبی استان مرکزی را تشکیل می دهد . این منطقه در زمان ساسانیان محدوده وسیعی شامل نیمه شمالی استان اصفهان تا دریاچه قم بوده است . در قرون اولیه اسلامی تیمرۀ کوچک تر شده و شامل شهرستانهای فعلی خمین ، گلپایگان ، خوانسار ، دلیجان ، نیم ور و محلات شده است .»

در شمال نيم ور رودخانۀ لعل بار قرار دارد كه عامل به وجود آمدن شهر بوده و از كوهستانهاي استان  لرستان ، خوانسار وگلپايگان سرچشمه گرفته  وشاخه هاي اصلي غرقاب ودر بند و شاخه اي نيز در خمين به آن افزوده شده وباعبور از جنوب شهر محلات به نيم ور مي رسد . سپس مسير رودخانه تا درياچه مسيله قم ادامه مي يابد.

در همين بخش و در كنار رودخانه و دشت كشاورزي ، بافت قديمي تر شهر با كوچه ها ومحله هاي پيچ در پيچ ودر جنوب بافت جديد شهري با كوچه ها و خيابانهاي منظم قرار دارد. حد فاصل اين دو بخش خيابان اصلي شهر و راه ارتباطي بين دليجان ومحلات تا خمين  قرار دارد،هر چند به نظر مي رسد در سالهاي اخير با ساخت و ساز هاي صورت گرفته اين تركيب در حال همگن شدن مي باشد .بافت قديمي درقسمت شمالي در كنار دشت وسيع كشاورزي واقع شده وآثار باستاني ، خانه هاي قديمي و بناهاي تاريخي نيم ور در آن بخش قرار دارند .در بين بافت قديم وجديد ميدان امام حسين (ع) وجود دارد كه مركز شهر بحساب مي آيد.

در ابتداي راه ورودي از سمت محلات نيز يك ميدان وجود دارد كه سنگي بزرگ و بلند به شكل مستطيل ايستاده در وسط آن قرار دارد وبه ميدان سنگي معروف است كه نمادي از كار مردمان اين شهر در معادن سنگ مي باشد.

روستا هاي لريجان ، نخجيروان  ، آتشكوه وگلچشمه در اطراف اين شهر قرار دارند . باقر آباد در حدود دوكيلومتري نيم ور با جمعیت 1403نفردر جاده بين نيم ور و محلات قرار داردكه در سال 1389 با نيم ور ادغام گرديد و تا قبل از آن به صورت يك روستاي مستقل بود .

وجه تسمیه

از نيم ور كنوني در كتب تاريخي و جغرافياي  قديمي به نامهاي " آوَرد، نیم‌آوَرد، ممنور، نیسور، خاور ، خاور زمين  وتیمور" یاد شده‌است .

 در كتب تاريخ قم ومجمل التواريخ نام آن " نميور "ضبط گرديده است .  حمزۀ اصفهاني در كتاب تاريخ پيامبران و شاهان آنرا " ممنور " ذكر كرده وحمدالله مستوفي نيز در كتاب نزهه القلوب از نام "نمیور" در متن نام برده و در پاورقي از نامهاي "تیمور"،"نيسور"، "نیمور" نيز ذكر شده است.

درباره علت نامگذاری این منطقه اختلاف است . به عقیدۀ برخی، نام این شهر در دوران اشکانیان، "آورد" به معنای میدان جنگ بوده‌است . پس از پایان جنگ‌های اشکانیان به علت خاموش شدن شعلۀ جنگ به" نیم آورد" تغییر نام پیدا کرده و اکنون پس از گذشت زمان به" نیم‌ور" تبدیل شده‌است .برخي نيز معتقدند كه نام اين شهر از كلمه "ور" كه در زبان اوستايي و پهلوي به نام دژ که اشاره به دژ ساروجي ستوني شكل ميل ميلونه دارد ،گرفته شده است.

البته نظریه دیگر دربارۀ نامگذاری این است که نيم ور توسط یکی از پادشاهان سلسلۀکیانیان به نام "همای دختر بهمن "ساخته شده که لقب او "نیمور" بوده‌است . چنانچه محمد تقي خان حكيم در کتاب  گنج دانش مي نويسد:«... جاسب از بناهای یکی از امرای عسکریه همای دختر بهمن بن اسفندیار مشهور به نیمه ور می باشد و این امیر در نراق و دلیجان ودهات پشت گدار حکومت داشته و در آن حدود بنای محکم گذاشته و از جمله سدی است که بر رودخانۀ  انار بار قم(لعل بار) بسته و نهری برای زراعت نیمه ور جاری ساخته ... »

در لغت نامۀ دهخدا در زير لغت نيم ور مي خوانيم :« نیم ور قصبۀ مرکزی دهستان نیم ور بخش حومۀ شهرستان محلات در 11هزارگزی جنوب محلات ، متصل به جادۀ دلیجان به محلات و در دامنۀ سردسیری واقع است. آبش از رودخانۀ لعل بار ،‌ محصولش غلات ، پنبه ، کنجد، صیفی ، میوه جات ، قیسی ، بادام ، انگور و شغل اهالی زراعت و صنایع دستی و کرباس بافی است . این ده سر راه شوسۀدلیجان به خمین واقع است .مزرعه و چشمه سارهای آب رباط که یک خانوار دارد و سرراه گلپایگان است ، آب بالا که دارای دو قنات است یکی متعلق به خود مزرعه و دیگری به نیم ور    می رسد، و آب نوده در جنوب قصبه و مهدی آباد و حسین آباد آب قمرود جزء نیم ور می باشند. این قصبه از قراء بسیار قدیمی است .قبرستانی در کنار آبادی وجود دارد که معروف به قبرستان بیت المقدس بوده و در گذشته اکتشافاتی شده و انواع ظروف سفالی در آن کشف گردیده که مورد توجه عتیقه شناسان واقع شده است .»

برخي از مردم نيز اعتقاد دارند كه نام اول نیم ور "خاور" يا "خاور زمین" بوده است اما به دلیل بارندگی و سیل ، نیمی از آن ویران می شود و نام آنرا نیم ور می گذارند. این اتفاق چند بار می افتد تا قسمت اعظم نیم ور بر اثر سيل آبهاي بزرگ ویران می شود و آن چیزی که اکنون وجود دارد،‌ واقع در محلی است که همیشه از گزند سیل ها در امان مانده است . شواهد امر نيز حاكي از آن است كه در سالهاي نه چندان دور باران و برف به وفور مي باريده به طوري كه حتي سابقه بارش برف در اواخر بهار نيز وجود داشته است. البته در برخي كتب به وقوع سيل هايي در شهر هايي مثل خمين و اصفهان نيز اشاره شده ، اما نمي توان قطعاً گفت كه وقوع سيل در اين شهر ها با نيم ور هم مرتبط باشد. شعري از گذشته به جاي مانده كه مي گويد :

بعد از هفتاد                                        برفی افتاد

به حق این پیر                                  به اندازۀ این تیر

اين شعر نقل شده از آقاي امير براتي است و در تفسير آن همين بس كه در روز هفتادم بهار (اوايل خرداد) برفي بسيار سنگيني بادومترارتفاع باريده است .باور اين مطلب در اين سالها كه ما در خشكسالي به سر مي بريم غير ممكن  به نظر مي رسد.

تا دهه 60 نيز باران هاي بهاري علاوه بر آنكه دشت را سيراب مي كردند، طراوت خاصي به شهر مي دادند ، چرا كه از اواسط فروردين تا اوايل خرداد باران هر روزه مي باريده ، چنانچه اين ايام را  چهل پسين مي گفتند ، يعني چهل عصري كه باران مي باريد.  

املاي آن  را" نيمه ور "يا " نيمور"يا " نيم ور" هم مي نويسند و هنوز هم اين نوشتارها مورد استفاده قرار مي گيرد، و در اين كتاب آن را "نيم ور" خواهيم نوشت.

قدمت نيم ور

قدمت نيمور به دوران ساسانيان باز ميگردد، چنانچه تعدادي از آثارتاريخي ثبت شدۀ اين شهر را مربوط به دوران ساسانيان مي دانند از جمله بند نيم ور،‌ميل ميلونه و‌آتشكدۀ آتشكوه.در منابع اولیه جغرافیایی، قدمت آن را به سلسله پیشدادیان نسبت داده اند.

در اينجا به بررسي قدمت نيم ور بر اساس اشارۀكتب قديمي و تاريخي مي پردازيم .

حمدالله مستوفي در کتاب نزهه القلوب در سال740هجري قمري(703 ه.ش) می نویسد:«... نمیسور (تیمور،نيسور، نميور) از اقلیم چهارم است. جمشید پیشدادی ساخت و در آنجا جهت خود قصری عالی بنا کرده بود. اطلال و آثار آن هنوز باقی است و گشتاسف درو آتشخانه ساخت و هوایش خوب و معتدل است و در محصول و ارتفاعات مانند نطنز ...»

از این منظر به باور مردم ایران باستان، بزکوهی مظهر فرشته ای است که خداوند برای بقا و ادامۀ حیات نسل بشر فرستاده است . نقش بزکوهی برای ایرانیان باستان نوعی مانیفست بوده که رویکردی مقدس داشته است و این قداست بر نقش هایی قابل مشاهده است که هنرمندان شاخ های بزکوهی را به شکل لوزی کشیده اند و لوزی در خط ایلام کهن و میانه هیو(hu ) یعنی تقدیس است. از همین رو هرجا که گذر آب باشد نقش های فراوان بزکوهی را می بینیم و مضمون آن آبخواهی است و بیان ارزش و اهمیت بی بدیل عنصر آب در نزد مردمان ایران باستان . » 

ايشان معتقد هستند كه علائم مربوط به كوههاي اطراف گل چشمه مربوط به  سه تا هفت هزار سال قبل از ميلاد مسيح هستند .

بنابراين به نظر مي رسد كه تطابق تاريخي اين دو سند تاريخي بيانگر آن است كه قدمت تاريخي نيم ور بر اساس مستندات موجود حداقل به حدود سه هزار سال پيش از ميلاد مسيح ( پنج هزار سال قبل ) باز مي گردد.

 

جمعیت

بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت شهرستان محلات در سال ۱۳۹۰ برابر با 5856 نفر بوده‌است  که این رقم بدون احتساب جمعیت باقر آباد می باشد که در سال 1389به نیم ور ملحق شده است .از این تعداد 2998نفر مرد و 2858نفر زن هستند.تعداد خانوار نیز 1792 ذکر شده است.